‘Dat overleef ik wel’ – Het bewogen leven van een Joodse Zutphenaar

In 1940 hoorde Meijer Groen als gemobiliseerd soldaat de Duitse vliegtuigen overkomen. ‘Dat overleef ik wel’ zei hij. Het is altijd zijn parool gebleven… Nu is er een boek verschenen met de gelijknamige titel. Meijer Groen was voorzitter van de Joodse Gemeente Zutphen, voorzitter van het IPOR en lid van de Permanente Commissie van het NIK. De boekpresentatie werd door 300 mensen bijgewoond, waaronder NIK-voorzitter Rob Heijmans, huidig IPOR-voorzitter Jaap Hartog en opperrabbijn Jacobs.

Begin mei verscheen bij Uitgeversmaatschappij Walburg Pers te Zutphen de boekuitgave Dat overleef ik weL Meijer Groen — Het bewogen leven van een joods Zutphenaar geschreven door Jaap C. Riemens. In dit boek beschrijft Jaap Riemens het bewogen leven van een papierhandelaar die eigenlijk rabbijn had willen worden: Meijer Groen (1915), wiens naam onlosmakelijk verbonden is met de Joodse Gemeente van Zutphen.

Open armen
In 1932 kwam Meijer Groen naar Zutphen, waar de joodse gemeenschap hem met open armen ontving. Hij kwam dagelijks in de sjoel en vond werk bij papierwarenfabriek Holland. Die onderneming ging eind jaren ‘30 ter ziele en Meijer begon voor zichzelf.

Verraden
In 1940 brak de oorlog uit. Toen alle joden uit de provincie weg moesten dook Meijer onder in Amsterdam, samen met zijn vrouw Roosje, met wie hij in 1942 trouwde. Ze werden verraden, opgepakt en gedeporteerd naar Westerbork. Na 15 maanden werden de Groens in beestenwagons vervoerd naar Theresienstadt, waar honger, ziekte en dood altijd op de loer lagen.
Na de bevrijding bouwde Groen alles weer vanaf de grond op: zijn zaak, de Joodse Gemeente en zijn eigen leven. Zijn oorlögsverleden heeft hij naar eigen zeggen geheel verwerkt; als hij niet kon slapen, lag hij eindeloos alles te reconstrueren. Enkele jaren nadat zijn vrouw overleed besloot Meijer Groen zich permanent in Israël te vestigen.

Seminarium
‘Dat overleef ik wel’ is de titel van het boek over het leven van Meijer Groen dat hem op 5 mei 2009 in een volle Zutphense sjoel werd aangeboden door burgemeester Gerritsen van Zutphen. Een toepasselijker titel is niet denkbaar. Meijer Groen (93), tijdens zijn leven al een legende, is een overlever in de ware zin des woords. Geboren in Rotterdam in 1915 en opgeleid aan het NISeminarium in Amsterdam, vestigde hij zich in 1932 in Zutphen waar hij, met een onderbreking tijdens de oorlogsjaren, zou blijven wonen tot hij zich 10 jaar geleden in Ra’anana, Israel vestigde.

Eerste Zutphense Meander-onderscheiding
Meijer Groen heeft zich met tomeloze energie ingezet voor de wederopbouw van Joods Nederland na de oorlog, en niet alleen in ‘zijn’ Zutphen. Daarnaast was hij in Zutphen actief in diverse organisaties die het algemeen belang dienden. Ook was hij lange tijd voorzitter van zijn brancheorganisatie van groothandelaren in papier en papierwaren. Voor zijn grote verdiensten voor de Zutphense samenleving ontving hij in 1995 als eerste de Zutphense Meander-onderscheiding.

Vlot geschreven
Het initiatief om het rijke leven van Meijer Groen vast te leggen is afkomstig van het Comité Biografie Meijer Groen en burgemeester Gerritsen. Het boek is vlot geschreven door oud-archivaris Jaap Riemens op basis van vraaggesprekken en archiefmateriaal. Tijdens de boekpresentatie werd onder meer het woord gevoerd door Meijer Groen zelf, door Opperrabbijn Jacobs en voorzitter Rob Lezer van de NIG De Stedendriehoek.

F.A. de Wolff

Korte weergave van het relaas van opperrabbijn Jacobs
“Omdat ik de laatste spreker ben zal ik het kort houden. Niet zo kort als de heer Groen…….(grapje.! De heer Groen had namelijk erg lang gesproken. Zo lang dat de uitgever en zijn dochters hem lachend verzochten te stoppen omdat anders niemand zijn biografie zou willen kopen omdat ze al z’n hele leven hadden gehoord! Mijn grapje werd dan ook met gelach ontvangen).

Begeleid en gevormd
Onze samenwerking was geweldig. Bij alle plechtigheden, en dat zijn er nogal wat binnen het IPOR, traden we samen op. Dagelijks, zo rond midden 0.30 uur ’s nachts, overlegden we en spraken elkaar bij. Mijnheer Groen, zonder uw steun had ik nooit mijn huidige positie als Opperrabbijn kunnen bereiken! 15 Jaar bent u mijn voorzitter geweest. Op een vaderlijke wijze hebt u de toen nog jonge rabbijn Jacobs begeleid en gevormd.

Gezworen
In de Spreuken der Vaderen hebben we afgelopen sjabbat geleerd: Kijk naar drie zaken en je zult nooit tot een overtreding komen. Waarom wordt de drie zo benadrukt? Een gelovige Jood denkt aan zichzelf (1) en aan de Allerhoogste (2). Maar dat is niet voldoende! Van ons wordt verlangd dat we ook denken aan de wereld, de samenleving om ons heen (3).
U, mijnheer Groen, was en bent een toonbeeld van de drie. Een gelovige Jood, die met de blik op Boven, steeds zich inzet en rekening houdt met de entourage waarin u vertoeft, de Joodse én de niet-joodse gemeenschap.
In het concentratiekamp hebt u gezworen dat als u mag overleven u uw leven zult wijden aan de wederopbouw van de Joodse gemeenschap in Nederland. U hebt uw belofte gestand gedaan door vanuit een bijna G’ddelijke gedrevenheid onvermoeibaar te strijden voor de Joodse gemeenschap binnen de Nederlandse samenleving.
Dank voor uw inzet, voor onze geweldige samenwerking en nog vele goede en gezonde jaren.”

Jaap C. Riemens (1946) werkte als archivaris bij de gemeente Zutphen en als pastor in een zorgcentrum. Hij schreef ruim 15 boeken en honderden artikelen in historische en kerkelijke bladen.

Jaap C. Riemens, Dat overleef ik wel. Meijer Groen — Het bewogen leven van een joods Zutphenaar, Uitgeversmaatschappij Walburg Pers, geïllustreerd in zwart-wit, genaaid gebrocheerd, ISBN 978.90.5730.629.7, prjjs € 19,95— 256 pagina’s.

Reacties zijn gesloten.