In Brisk, een stad met een intensief joods leven, brak een machloukes, een ruzie, uit.
Zoals te doen gebruikelijk ontstonden er twee partijen. De rabbijn, Reb Yashe Ber Soleweitshik, benaderde een aantal invloedrijke gemeenteleden en vroeg hen om hun invloed aan te wenden om de partijen tot elkaar te brengen. De vooraanstaande gemeenteleden weigerden echter om zich tussen de strijdende partijen te begeven en voerden aan dat ze neutraal wilden blijven!
De rabbijn heeft met wrange gevoelens aan hen kenbaar gemaakt dat ook de honden bij de Uittocht uit Egypte een soortgelijke opstelling betoonden: er staat in de Gemara dat als honden huilen het een teken is dat de doodsengel in de stad is en als honden lachen de profeet Eliejahoe aanwezig is die de verlossing, de geoela, zal verkondigen.
Net voordat de Joden uit Egypte verlost zouden worden was de doodsengel aanwezig vanwege de sterfte der eerstgeborenen en ook de profeet Eliejahoe om het Joodse volk te bevrijden. En omdat de honden niet wisten of ze moesten huilen of lachen, besloten ze om te zwijgen: “oelegol benee Jisraeel lo jecherats kelev lesjono- bij de Uittocht uit Egypte blafte geen hond.”
Ook de honden hadden besloten om vooral neutraal te blijven!
Er is wel eens (zo nu en dan) een machloukes in Joods Nederland. Is dat erg? In zekere zin valt dat mee. Als mensen geraakt worden willen ze meedenken en hun mening duidelijk ventileren. Het koude water van de Nijl veranderde in warm bloed, de eerste van de Tien Plagen. Voorwaarde om uit Egypte, symbool van het kwaad, weg te trekken is dat het koude water verandert in warm bloed. Koudheid en laksheid vormen de grootste belemmering voor de mens om zichzelf te verbeteren. Als iemand koud is, ongeïnteresseerd, neutraal, dan is dat een groot probleem. Niets prikkelt hem, hij is wezenloos, wel/niet mitswoth: het raakt hem niet!
Warmte daarentegen symboliseert: betrokkenheid. Misschien wijkt zijn mening sterk af, maar het laat hem in elk geval niet onverschillig en koud.
Het is daarom in zekere zin goed dat er machloukes is, het is een teken dat het wel en wee van de gemeenschap de strijdende partijen niet onberoerd laat: de een is vóór, de ander juist daarom tégen….het leeft! Onze gemeenschap leeft en is gezond, want aan vetes geen gebrek………
Maar het doel van de Uittocht was de berg Sinai, het geven van de Torah, en daar vormde het Joodse volk, zo dicht bij G’d, een hechte éénheid.
Maar toch: het moge zo zijn dat de rijkelijk aanwezige ruzies hun positieve kant hebben, ernstig en zorgwekkend is het dat het overgrote deel van onze Joodse gemeenschap op geen enkele wijze betrokken is, volledig buiten spel staat. We lezen over de vier zonen in de Hagada, maar er is ook een vijfde zoon en die ontbreekt nog steeds! Het zegt hem niets meer, hij is laks en koud, gelijk het water van de Nijl, hij is zelfs niet tégen!
Laten wij zorgen dat de personen die niet naar de Seider willen gaan, “want het trekt hen (nog) niet,” toch komen.
Laten wij minder aandacht besteden aan machloukes en ons concentreren op die leden van onze gemeenschap, verreweg de grootste groep, die aan de zijlijn staan, niet meedoen, zich op geen enkele wijze betrokken voelen.
Lesjana haba’a biroesjalajim – volgend jaar in Jeroesjalajim, allen, verenigd door een volledige en alomvattende sjalom zonder machloukes!
Nog vele jaren Pésach in goede gezondheid,
Binyomin Jacobs, opperrabbijn
Pésach 5770
