Synagoge uit Terborg ingewijd in Israel

In Israel is een synagoge ingewijd die een exacte kopie is van de synagoge in Terborg. De sjoel in het plaatsje in de Achterhoek werd zwaar beschadigd door oorlogshandelingen bij de bevrijding en later niet meer opgebouwd. Nu is een replica in Mevo Horon ingewijd.

Pesach (Pascal) Pop, een uit Nederland afkomstige nazaat van Terborgse joden, heeft de sjoel in zijn huidige woonplaats laten bouwen volgens de originele bouwtekeningen.
In de sjoel bevindt zich een acht meter hoog Aron Hakodesj, afkomstig uit een sjoel in Transsylvanië, Roemenië die door tussenkomst van de Amsterdammer Mottel Aronson in Mevo Horon een nieuwe bestemming heeft gekregen. Het binnenbrengen van Torarollen vormde het hoogtepunt van de inwijding. De Torarollen en hun schild, kroon en jad, zijn afkomstig uit de voormalige sjoel in Terborg en waren tijdens de oorlog op een veilige plek verborgen.Chazzan en oud-Nederlander Meir Apfeldorfer ging voor in de dienst.

De regionale krant De Stentor stuurde verslaggever Gerco Mons speciaal naar Israel om een reportage te maken over de voor de lezers in de Achterhoek interessante gebeurtenis. Mons schrijft onder meer:
Het is een wonderlijke dag in Mevo Horon, een klein plaatsje op de grens van Israël en de West Bank. Deze dag wordt de Cahsdei Enosh Synagoge feestelijk in gebruik genomen. Wat direct opvalt zijn de rode bakstenen en de gekozen, karakteristieke boogvormen. Nederlands vakwerk tussen de wuivende palmstruiken.
De nieuwe synagoge blijkt een exacte replica van de sjoel, zoals de joden het gebedshuis noemen, die in 1901 is gebouwd in Terborg.  Een groot deel van de joodse gemeenschap in Terborg en omstreken is net als elders in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog uitgemoord door de Nazi’s. Het is mede daarom nooit meer echt gelukt om een nieuwe gemeenschap op te bouwen in de Achterhoek. Een groot deel van de ‘overlevers’ is geëmigreerd naar Israël.
Eén van de nazaten is Pesach (Pascal) Pop. Het stuitte tijdens zijn zoektocht naar het verleden van zijn familie op de originele bouwtekeningen van de Terborgse synagoge. Het was zijn droom om deze sjoel in Israël op te bouwen als eerbetoon aan zijn vermoorde familie. Die droom is na heel wat jaren van bloed, zweet en tranen werkelijkheid geworden in Mevo Horon. Tot in de kleinste details is gekeken naar het ontwerp van de Doetinchemse architect Ovink. Deze architect had in zijn ontwerp ook gekeken naar de ‘kerkbanken’ en Pop en consorten hebben geprobeerd dit exact na te bouwen, inclusief karakteristiek klaverblad en ‘buikje’.
Aan de voorkant zijn glazen panelen geplaatst, met het verhaal van de Terborgse sjoel. In het gebedshuis zelf is ook een paneel geplaatst met de zeventig namen van vermoorde joden uit de voormalige gemeente Wisch.

Frank Levy, wiens familie uit Terborg komt, en die nu zelf in Israel woont: “Als ik nu naar boven kijk en mijn ogen sluit, zie ik mijn overgrootvader en grootvader, die is vermoord door de moffen. Dan zie ik mijn vader. Ze hebben alle drie in dit huis hun gebeden opgezegd. En nu mag ik, mag mijn zoon en straks ook mijn kleinkinderen hier onze gebeden uitspreken. Zes generaties meneer. De moffen hebben het geprobeerd onmogelijk te maken. En nu staan we hier. Dit is een droom die uitkomt.”

Pop: “We krijgen de beschikking over de oorspronkelijke thorarollen uit Terborg. Dat is natuurlijk geweldig! Tijdens de opening van de Terborgse sjoel in 1901 werden deze rollen met paard en wagen naar de synagoge gebracht. Dat vonden we eigenlijk wel heel erg mooi. Dat gebruik kennen we hier niet, maar nemen we graag over”.

Paard en wagen staan klaar. Op de bok zit een fluitist. Er loopt een accordeonist rond. De Thora-rollen komen tevoorschijn komen en worden door vijf vrijwilligers op de wagen getild. Er wordt gedanst, geklapt en gezongen. En dat gaat de hele weg door.

De avond wordt afgesloten met meer muziek en speeches. Burgemeester Otwin van Dijk heeft nog een boodschap voor de inwoners van Mevo Horon. Hij laat per brief weten dat hij een enorme verbondenheid ervaart door de bouw van de Terborgse synagoge, ondanks de trieste geschiedenis.

Pascal Pop hoort het allemaal met een brede glimlach aan. ,,Zo had ik het gezien in mijn dromen. Zo is het geworden. Ongelooflijk.”

Reacties zijn gesloten.