Joodse droogteproblemen

De aanhoudende droogte leidt ook in de Joodse wereld tot verrassende en zichtbare ontwikkelingen.

Met nog minder dan vijf weken te gaan, nadert Rosj Hasjana met rasse schreden. Op Rosj Hasjana is het gebruikelijk om naar een rivier, kanaal, meer of vijver te gaan of in ieder geval naar een waterbassin met bij voorkeur vissen erin zwemmend, en daar het Tasjlich-gebed te zeggen. In Antwerpen stromen de vele Joden die dit gebruik uitoefenen naar het Stadspark om daar jaarlijks hun zonden symbolisch in het water van de grote vijver in het park te werpen. Echter, dit jaar staat het water zo laag dat er bijna geen sprake meer is van een waterbassin met vissen erin. De Jiddische krant Lema’an Teda meldt dat de Joodse gemeenschap (de Machziké Hadas gemeente en de Sjemiera) met de gemeente overleg hebben gevoerd over de vraag hoe dit jaar toch de mogelijkheid te creëren om Tasjlich te kunnen zeggen. In de verre omtrek van de buurt waar de meeste Joden wonen zijn er geen andere grote singels, grachten, vijvers of rivieren. De Schelde ligt op zo’n vijftig minuten lopen, en een voortdurende stroom groepjes Joodse wandelaars naar de Schelde en terug is voor de politie lastig te beveiligen.

Containers met vissen
Het plan is nu om voor Rosj Hasjana containers met vissen te brengen op enkele plekken in de drooggevallen vijver van het park. De brandweer zal vervolgens water toevoeren. Zo kan de hele gemeenschap als voorheen naar het Stadspark toe komen en Tasjlich zeggen. Omdat dit waarschijnlijk toch niet genoeg ruimte biedt, wordt aan die sjoels en batee midrasj die over een tuin beschikken, gevraagd, om ook daar bassins te plaatsen en deze met vissen en water te vullen, zodat ook bij de sjoels mensen Tasjlich kunnen zeggen.

Oplichtende zerken
Dichter bij huis, op de historische Portugees-Joodse begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel (Ouder Amstel) doet zich een verrassend fenomeen voor. In tegenstelling tot de (Asjkenazische) Hoogduitse gewoonte, zijn de grafzerken op de Portugese begraafplaats liggend, niet staand. De begraafplaats dateert van begin zeventiende eeuw en is aangelegd in de drassige veengrond in de oksel van de rivieren Bullewijk en Amstel. Op veel plekken zijn de zerken in de loop der eeuwen in de drassige grond weggezakt. Maar nu, door de aanhoudende droogte, zijn de weggezakte zerken terug te vinden. Waar geen zerken onder het maaiveld liggen, is het gras beduidend groener dan waar de zerken net onder de oppervlakte liggen. Waarschijnlijk omdat het gras botst op de liggende zerk en daardoor niet diep genoeg kan wortelen. Het gras dat over de grafstenen groeide, ziet nu geel, veel geler dan het gras eromheen. Zo lijken de eeuwenoude stenen op te lichten. Velden die normaal leeg lijken, blijken bezaaid te liggen met graven. Door de droogte ziet het gras van Beth Haim er uit als een mozaïek.

Goed zichtbaar
David Henriques de Castro heeft tussen 1865 en 1883 op de toen sterk verwaarloosde begraafplaats ongeveer 6000 weggezonken grafstenen blootgelegd. Hij haalde de verzakte grafstenen omhoog en stutte de belangrijkste en mooiste stenen met bakstenen om verder wegzakken te voorkomen. Nu is de locatie van weggezonken grafstenen goed zichtbaar. Het David Henriques de Castro Fonds dat de begraafplaats voor de Portugees-Israëlietische Gemeente beheert, is bezig om gegevens van alle graven in een digitale bank te verzamelen. De markering die zich nu voordoet, is voor het project een welkom hulpmiddel om te weten waar zich precies graven bevinden. Wie nu naar het Beth Haim gaat, kan zich een voorstelling maken hoe de grafvelden er ooit uit hebben gezien.

Reacties zijn gesloten.