Interview met Henny van het Hoofd, auteur van de lesmethode Ivriet in Sjoel

“Ivriet in Sjoel leert je dat met herkenning van de stamletters en de voor- en achtervoegsels je de gebeden van de sjoeldienst al bijna helemaal kunt begrijpen”

Ruben Vis

Met Ivriet in Sjoel kan iedereen op een aantrekkelijke manier de sjoeldienst van sjabbat beter leren begrijpen. Het is een vervolg op Hoi ik Lees Ivriet, waarin de Hebreeuwse letters worden geleerd met behulp van de kernbegrippen van het Jodendom, zoals sjabbat of mezoeza. Ivriet in Sjoel is in eerste instantie bedoeld voor kinderen van een jaar of tien en bar en bat mitswaleerlingen, maar ook geschikt voor iedereen die de inhoud van de sidoer wil leren vertalen, zonder zich al te veel te hoeven verdiepen in de Hebreeuwse grammatica.

“Kinderen leren Hebreeuws lezen op Joodse les. Je wilt dat als leerkracht natuurlijk bijhouden, er voor zorgen dat ze deze vaardigheid behouden, zeker tot de opleiding voor bar of bat mitswa start. Vaak wordt dan doorgegaan met Ivriet leren, maar dat vergt veel tijd en inspanning, terwijl de meeste kinderen thuis geen Ivriet spreken. Wanneer kom je in aanraking met Hebreeuws? Bij het bensjen, op Sederavond bij het Ma Nisjtanna-zeggen of andere stukjes uit de Haggada voorlezen. En als je in sjoel bent. Vandaar dat ik het idee kreeg om de teksten die je in sjoel meekrijgt, te gebruiken om kinderen verder te brengen met Hebreeuws. Maar tefilla is verheven taal, met begrippen die veel kinderen ook in het Nederlands niet kennen. Aan de andere kant zijn dit wel de teksten die je steeds weer opnieuw tegenkomt. Ik heb over dit dilemma gesproken met een docent klassieke talen. Die gaf me een aantal adviezen, bijvoorbeeld om leerlingen zelf een moderne, passende vertaling te laten verzinnen voor woorden als ‘glorie’ of ‘roem’. Een brugklasser vertaalde dit met ‘een miljard likes’!

Ik hoor veel mensen zeggen: ‘de Sjabbatsidoer zorgt er voor dat ik kan meedoen in de dienst, maar ik wil ook dieper doorgronden wat de betekenis is van de woorden die ik zeg of meezing’. Door Ivriet in Sjoel voel je je als het ware meer thuis in het gebedenboek dat je zelf in sjoel gebruikt. Daarom begint iedere les met de opdracht om in je eigen sidoer te kijken op welke bladzijde in het stuk staat dat we gaan behandelen.”

Als je weinig achtergrond hebt, is het ontzettend moeilijk om het verband te leggen tussen de woorden in het Hebreeuws en de Dasberg-vertaling van de gebeden. Simpelweg omdat waar het Hebreeuws bijvoorbeeld zes woorden heeft, de vertaling in het Nederlands wel twaalf of dertien woorden gebruikt. “Je weet niet meer te herleiden welke woorden in het Nederlands betrekking hebben op welk woord in het Hebreeuws. Hebreeuwse woorden hebben voorvoegsels of achtervoegsels, die in het Nederlands vaak losse woorden zijn. Kun je die herkennen dan weet je waar die bij horen. Er zijn 25 woorden die 500 keer of meer voorkomen in de sidoer; die worden in Ivriet in Sjoel steeds gebruikt. Je kunt ze oefenen in de Quizlet app”.

Daarnaast ligt de nadruk op het herkennen van de woordstammen. Henny: “Het boek staat vol met tips en tricks, zoals de ‘worteltrekker’. De sjoresj, de stamletters, zijn een perfect hulpmiddel. Ken je de betekenis van één woord, dan weet je meteen wat andere woorden met dezelfde stamletters ongeveer betekenen. Het systeem met de stamletters vind je in alle semitische talen. Ken je het woord beracha, dan zie je al gauw dat de woorden baroech, meworach, jewarèchecha, allemaal diezelfde woordstam hebben, en dus in grote lijnen die zelfde betekenis. Zodra je de stamletters herkent en de betekenis weet van voor- en achtervoegsels, kun je al een heleboel van wat je in de sjoeldienst zegt of leest vertalen. Dan weet je – ongeveer – wat je zegt en kun je nog beter deelnemen aan de dienst, zodat je met nog meer plezier naar sjoel gaat.”

Ivriet in Sjoel bestaat uit acht lessen. In iedere les wordt aan de hand van een belangrijk of herkenbaar gedeelte de grammatica en de betekenis van de woorden geleerd. Het boek begint met Een Kelohenoe. “Ik heb dit voor de eerste les gekozen, omdat het heel herkenbaar is, gezongen op een bekende melodie, aan het einde van de dienst en het grammaticaal gezien vrij eenvoudig is. Aan het eind van de les herken je bijvoorbeeld in een woord als ‘lemalkenoe’ de stamletters die te maken hebben met ‘koning zijn’, het voorvoegsel ‘aan’ en het achtervoegsel ‘onze’. Lemalkenoe betekent dus: aan onze koning”. De laatste les gaat over Adon Olam. “Deze bekende tekst is een gedicht, prachtige middeleeuwse Hebreeuwse poëzie, maar juist daardoor niet eenvoudig om te vertalen. Sommige woorden kunnen meer dan één betekenis hebben, dat zie je terug als je vertalingen vergelijkt, en er komen lastige grammaticale begrippen in voor, zoals de nifal. Adon Olam is dan ook aan einde van het boek gezet, als een soort plus-materiaal zoals kinderen ook gewend zijn op school. En met alle kennis van grammatica en de woordenschat die ze intussen hebben opgebouwd, lukt het om het grootste deel van Adon Olam te vertalen”.

En er is nog een leuke tool:  Scan de QR- code aan het begin van de les, en je hoort chazzan Irwin Oppenheim de bekendste gedeelten zingen, zoals Lecha Dodi, Sjema, de kidoesj of Adon Olam of de berachot voor de Tora. “Het lezen van de tekst is de eerste keren nog best lastig. Daarom kun je het horen en aan het begin van iedere les staat het in het fonetisch. Zo weet je ook hoe je de tekst moet uitspreken”. Leerkrachten kunnen samen met de kinderen naar andere melodieën zoeken. Bijvoorbeeld uit sjoel, maar ook op You Tube. Door samen te zingen, kun je de tekst op een leuke manier oefenen en herhalen.

Henny van het Hoofd heeft naast een pedagogische opleiding een doctoraal semitische talen en ze heeft een opleiding gevolgd aan de Hebreeuwse Universiteit om lesmateriaal te maken. Ze ontwikkelde Ivriet in Sjoel samen met het team dat ook de populaire Sjabbatsidoer maakte. Het werkboek is vormgegeven door Suzan Breedveld. In iedere les kom je stokpoppetjes tegen. Marchien Mayer heeft zich voor haar grappige tekeningen laten inspireren door Otto Geismar en diens stokpoppetjes in de Duitse Haggada uit de periode van het interbellum, die ook met een vertaling van Hen in Nederland furore maakte.

Het boek kost € 17,50 en is verkrijgbaar bij de WIZO Giftshop.

Reacties zijn gesloten.