De Sederschotel van kehillot – welkom op de Gemeenteseder in tal van plaatsen in Nederland

Eigenlijk is Pesach het feest dat bij uitstek thuis gevierd wordt. Maar er zijn ook gemeenschappelijke sedervieringen, georganiseerd door de Joodse Gemeenten. Tijdens de sederavondviering, zij het in Mokum of in de mediene, maakt de sjoel haar taak als Huis van Samenkomst op indrukwekkende wijze waar. Hakehillot nam een kijkje in de Pesachkeuken, waar de seder wordt voorbereid. Ook geïnteresseerd? De Joodse Gemeenten verwelkomen ook dit jaar de joden uit hun regio bij de gezamenlijke sederviering. Informeer over plaats, tijd en kosten, en meld je beslist vooraf aan via het NIK.

Het is een feest van verlossing en vrijheid

Heel veel lezers van Hakehillot herinneren zich nog de sederavond uit hun kindertijd. Alle voorbereidingen. Chameets zoeken met het kaarsje, de matzes die bezorgd werden in grote hoge dozen van de Hollandia Matzefabriek, alles werd gepoetst en schoongemaakt. En dan was het eindelijk zo ver: nu mocht je laten zien dat je goed geleerd had. ‘Ma nisjtana, halaila haze mikol halelot. Waarom verschilt deze avond zo van alle andere avonden?’ Papa kijkt ons aan, de haggada in zijn hand. ‘Omdat wij slaven waren in Egypte’ zegt hij, ‘en nu zijn wij vrije mensen.’ Het vertellen van het verhaal is begonnen.

Gezamenlijk
Het verhaal van Pesach is al eeuwenoud. Het Joodse volk is een oud volk. We hebben al zoveel meegemaakt, maar gelukkig zijn we er nog, verenigd in onze kehillot. Werd Pesach destijds thuis met de eigen familie gevierd, al dan niet samen met gasten, tegenwoordig vieren velen de sederavond gezamenlijk in de sjoel van de Joodse Gemeente of elders. De families zijn vaak kleiner en er zijn veel meer alleenstaanden dan vroeger. In veel kehillot zitten we met gemiddeld vijftig tot tachtig mensen aan tafel. Samen in sjoel, Beth haKnesset, dat letterlijk vertaald Huis van Samenkomst betekent.

Rondgang aan de hand van sederschotelsymbolen
Samen met de drie matzes, de vier bekers wijn, de beker van Elijahoe en de afikoman speelt de sederschotel een grote symbolische en centrale rol op de mooi gedekte sedertafel. Wat ligt erop die sederschotel? Het zijn de zes symbolen die horen bij het verhaal van Pesach, de uittocht van ons volk uit het Egypte van de Farao. We maakten een rondgang bij enkele kehillot.

GEBRADEN EI / Sederavond in Haarlem
Een hardgekookt ei dat op de sederschotel wordt geplaatst symboliseert het speciale feestoffer dat op 14 Niesan in de Tempel werd gebracht samen met het Paasoffer.
Rabbijn Shmuel Spiero leidt de seder in Haarlem. In overleg met het bestuur van de kehilla wordt bepaald waar de sederavond wordt gevierd. Dat kan namelijk ook bij de Haarlemse rabbijn thuis.
“Bij ons thuis komen ongeveer dertig mensen bijeen om de seder te vieren” vertelt rabbijn Spiero. “We hebben alles voorbereid en we maken een mooie tafel waaraan we met zijn allen kunnen zitten. Wij hebben genoeg haggadot en iedereen doet mee. Ook de kinderen, die overal bij betrokken worden, zijn natuurlijk al voorbereid op Joodse les. Het is altijd heel gezellig. Meestal begin ik van te voren met uit te leggen wat de betekenis van de verschillende onderdelen is. Precies op tijd begint dan de sederavond.

Naar huis
Ik probeer wel een beetje rekening te houden met de tijd en laat het niet al te lang uitlopen. Mensen moeten ook nog naar huis natuurlijk. We hebben hier maar weinig kleine kinderen. De kinderen die er zijn worden door ons volledig erbij betrokken, van begin tot eind. Eigenlijk verloopt hier alles op rolletjes. Een aantal dames koopt ingrediënten in voor de maaltijd en dat gaat allemaal in goed overleg. Als leider van de sederavond zet ik zelf de toon voor de liedjes en de gezangen, maar als iemand tegen mij zegt dat hij een andere melodie kent, dan wil ik dat graag horen, hoor!
Het is een feest van verlossing en vrijheid. Wij vieren het in onze kille. En dat doen we al jaren omdat het al die jaren heel fijn was om het zo te doen! Zelfs toen ik zelf per ongeluk de afikoman vond!”

GEBRADEN BEENTJE / Sederavond in Groningen
Een geroosterd beentje, dat rechts op de sederschotel wordt geplaatst, symboliseert het Paaslam.
Bep Koster, bestuurslid van de Joodse Gemeente Groningen is enthousiast. “Bij ons komen we altijd in de sjoel bij elkaar om de eerste sederavond samen te vieren. Meestal zijn we met zestig, zeventig mensen, van twee tot tachtig jaar. Het is een warme en gezellige viering hier. Iedereen doet mee, hoewel het wel weer eens tijd wordt om nieuwe haggadot te bestellen!

Van vader op zoon
Jarenlang werd de seder hier door Bram Haas geleid, die onze voorzanger in Groningen was. Nu is die taak door zijn zoon Zimri overgenomen. Zimri woont dan wel in Amsterdam, maar voor Pesach komt hij toch naar hier om de sederavond te leiden. Bram zelf heeft dan al op twee zondagochtenden ons op de liedjes en de gebeden voorbereid. We hebben geen fornuis in onze sjoel, dus warm eten doen we niet. We maken een heerlijke maaltijd met salades en rauwkost, matzes natuurlijk en lekker fruit. We hebben vier sederschotels van sjoel en de rest komt voor de gelegenheid mee van thuis. De kinderen bereiden op Joodse les met elkaar het Ma nisjtana voor. Als er mensen zijn die graag iets speciaals willen doen of laten horen, dan is daar, na overleg met het bestuur, gewoonlijk wel ruimte voor. Men mag dat zelf aangeven.

Brazilianen
Het is hier altijd een mooie en traditionele viering. Het is zelfs al voorgekomen dat er ’s avonds op de deur werd geklopt door een aantal Braziliaanse Joden die hier toevallig in Groningen waren en kwamen vragen of ze mee mochten doen. Dat is geen enkel probleem. Ook in Groningen staat op sederavond de deur open: voor de profeet Elijahoe natuurlijk, maar ook voor alle andere Joden uit Rolde of Rio, dat maakt ons niks uit!”
Ook in Groningen staat op sederavond de deur open…..

GROENTE – KARPAS Sederavond in Enschede
Meestal in de vorm van radijs of peterselie wordt op de sederschotel geplaatst.
Volgens de Talmoed is dit bedoeld om de belangstelling van de kinderen te behouden. Zij mogen de groente in het zoute water dopen en opeten. Een andere verklaring luidt dat de deelnemers aan de sederavond als het ware allemaal zeer voorname mensen zijn die de hoofdmaaltijd laten vooraf gaan door een chique hors d’oeuvre. In de prachtige sjoel van Enschede lijkt dat zeer toepasslijk.

Gezellige en ontspannen sfeer
Jaap Hartog, voorzitter van het bestuur vertelt. “Bij ons, het JOON, wordt de seder altijd samen met de WIZO georganiseerd en voorbereid. Alles gaat in een gezellige en ontspannen sfeer. Onze rabbijn Salzman leidt de seder. Hij vraagt allerlei mensen om iets voor de avond voor te bereiden en coördineert dat allemaal voortreffelijk. Mevrouw Salzman kasjert samen met haar ‘hulptroepen’ alles wat gekasjerd moet worden

Matsekleizen
We hebben een matsemaaltijd, vaak met een kopje soep met lekkere matsekleizen vooraf. Ik geloof dat we misschien de enige kille zijn die ook echte gremseliesj serveren! Gemiddeld nemen er ongeveer zeventig mensen deel aan onze sederavond viering. De kinderen worden op Joodse les voorbereid en zeggen Ma nisjtana. Ze hebben ook een apart programma, en zitten allemaal samen aan onze speciaal voor hen gedekte jeugdtafel.

Volgorde omgegooid
Wat de melodieën betreft, ach, het is soms een beetje een rommeltje. We hebben de familie-melodieën en de zgn. officiële……het maakt niet uit, het is hier een fijne en warme avond, en al wordt de volgorde van de liedjes misschien wel eens omgegooid, onze rabbijn zorgt er voor dat we allemaal op de juiste momenten van de vier bekers wijn drinken! En daar gaat het om!”

Misschien wel de enige kille waar echte gremseliesj worden geserveerd!

BITTERE KRUIDEN / Sederavond in Zwolle
Een stukje mierikwortel dat de bitterheid van de Egyptische slavernij symboliseert ligt in het midden van de sederschotel.

Vaste klanten
‘Annie Stibbe speelt al jaren een grote rol bij de voorbereidingen van de sederavond in onze Zwolse sjoel.’ zegt Harry Kan, voorzitter van het bestuur in Zwolle. ‘Samen met de Pesachcommissie, meestal ook bestuursleden, bepalen we de sederavondviering. We hebben al jaren echte ‘vaste klanten’, sommige komen echt van verre.

Zeventig, tachtig mensen bijeen
Jaap Cycklik leidt ons door de hele haggada. Dat doet hij uitstekend. De groep is natuurlijk wel geslonken in de loop der jaren. Er zijn maar weinig jongeren hier. Toch zijn we meestal wel met een groep van zeventig, tachtig mensen bijeen. De meesten van ons zijn wel op z’n minst boven de vijftig.
Toch houden wij taai vast aan onze Zwolse tradities. Soms gaat dat moeizaam, maar toch….de laatste jaren zien we ook steeds meer Israëli’s die met ons mee komen doen.

Zeven of acht kinderen
Ja, wat eten we? Gewoon heerlijke matzes met alles d’r op en d’r aan! En soep natuurlijk. Mevrouw Stibbe en nog een paar dames maken dat allemaal klaar. Reuze lekker! Er zijn meestal zeven of acht kinderen bij van tussen de zes en dertien jaar. Op Joodse les zijn ze al voorbereid of ook wel thuis door hun eigen ouders. Ooit is er door de NCRV aandacht besteed aan hoe wij sederen. Toen was Zwolle heel even dé voorbeeldkille in het middelpunt van de belangstelling!

Niet zeuren over kleinigheden
Maar eigenlijk zijn we heel gewoon, we hebben een lange traditie, we zeuren hier nooit over kleinigheden. Jaap leidt de seder en basta! Dat gaat prima dus dat houden we zo. We mogen dan wel een kleine kille zijn, maar we zijn er in ieder geval nog en daarom hopen wij ook tot in lengte van dagen door te gaan met onze eigen Zwolse gezellige sederavondvieringen.’

CHAROSET / Sederavond in Almere
Dit is een mengsel van kleine stukjes appel, rozijntjes, stukjes noot, kaneel en wijn dat volgens de traditie de mortel voorstelt die door de Joodse slaven gebruikt werd bij het bouwen van de steden Pitom en Ra’amses.

Snel groeiende kehilla
Op de sederschotel wordt de charoset links van het midden geplaatst. In de kehilla van Almere wordt de sederavond altijd gezamenlijk in sjoel gevierd. De sedercommissie, vaak bestaande uit bestuursleden, verzorgt de catering. De Almeerse rabbijn verzorgt de inhoudelijke seder en leidt deze.
“Hoewel wij een snel groeiende kehilla (gemeente) zijn, hebben we vaak maar veertig tot vijftig mensen in sjoel voor de sederavond” zegt rabbijn Moshe Stiefel. “Maar eigenlijk is dat wel een goed teken. Immers, met Poeriem hebben we vaak over de honderd feestgangers en dat maar de helft hiervan meedoet aan de sederavondviering heeft te maken met het feit dat hier veel kleine kinderen zijn en dat de ouders dan de seder gewoon thuis gaan vieren. Met de hele familie, een mooie ontwikkeling.”

In Almere kun je smullen
“We hebben altijd heerlijk eten. Vis, kip, kippensoep, allerlei salades, matzes en fruit! In Almere kun je smullen. De kinderen doen volop mee. En voor alle kinderen die Ma nisjtana zeggen is er een klein prijsje. Voor de kinderen die het niet (kunnen) zeggen is er ook een prijsje.
Het is een beetje een gedoe met de haggadot hier. We hebben nauwelijks genoeg en wat we hebben is van een verschillende druk, maar echt druk maken wij ons niet daarover, het is gezellig en vrolijk en onze kille is altijd enthousiast aan het sederen. Een paar jaar geleden gooide ik de deur open voor Elijahoe Hanavi en riep: “Nu zal Elijahoe binnen treden…”
Tot onze verbazing kwam op hetzelfde moment een mevrouw binnen die net even weg was geweest! Dat was lachen! Ook dit jaar verheugen wij ons allemaal op onze eigen sederavond, samen in Almere.”
We verheugen ons op onze eigen sederavond in Almere.

ZOUT WATER / Sederavond in Zeeland
Links onder van het midden staat op de sederschotel een kommetje met zout water, waarin de peterselie of de radijs worden gedoopt. Dit zoute water is symbool voor de tranen die Israëls’ kinderen in Egypte vergoten.

Samen kasjeren
In Middelburg coördineert Rachel Hertz de voorbereidingen voor de gezamenlijke seder. Ook Daniëlle Abitbol verzet altijd een hoop werk. Al weken van te voren. Er wordt samen gekasjerd. “Onze kille is maar klein, maar we vieren de sederavond wel heel serieus en plechtig.” Ondanks kleine kille wordt seder serieus gevierd.

Terzijde
Luc Smit, secretaris van het Zeeuwse kehillabestuur weet het zeker. “We hadden hier weinig ervaring en we hebben het meeste zelf moeten leren. Rabbijn Jacobs staat ons hier altijd terzijde. Altijd staat hij voor ons klaar, met raad en daad, nooit komt het ongelegen en zonder hem hadden wij zeker niet zo’n goede kehilla kunnen bouwen. Dat mag best eens gezegd worden, vind ik.”

Antwerpen dichtbij
“Onze kosjere sedermaaltijd wordt door de dames klaargemaakt. We halen zelf alles uit Antwerpen. Dat is voor ons natuurlijk dichtbij. Er komen meestal wel tachtig mensen, uit heel Zeeland.
Shimon Harari uit Jeruzalem leest voor in het Hebreeuws en ik doe het dan vaak samen met hem in het Nederlands. Als derde verteller hebben we elk jaar iemand anders. Vroeger werd dat meestal door de heer Tak gedaan.”

Aparte kindertafel
“Voor de  ongeveer twaalf kinderen hebben wij een aparte tafel. Ze krijgen lekker te eten en van het NIK hebben we ook kleurplaten gekregen waarmee zij zich onder leiding van drie moeders op het feest kunnen voorbereiden.
We hebben dit nu zo geregeld omdat er een keer werd geklaagd over de herrie die de kinderen maakten! Ik vond dat eigenlijk een fijne klacht! Het bewijst dat onze kleine Zeeuwse kehilla groeiende is en toekomst heeft!”

Compositie ingrediënten: Marja Wijnschenk,
Hakehillot – magazine voor Joods Nederland, 5765

Reacties zijn gesloten.