Bloeme Evers, de rabbijn-moeder overleden

Met het heengaan van Bloeme Evers-Emden, maandagochtend 18 juli – 12 Tammoez 5776 slaat Joods Nederland een bladzijde om. Haar leven eindigde in de Joodse staat Israel, waar inmiddels de meeste van haar kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen wonen.

Bloeme Evers bensjboekje ca 2012Bloeme Evers was afkomstig uit een niet-religieus sociaal-democratisch milieu zoals zovele vooroorlogse Amsterdamse Joden in een tijd dat de Joodse inwoners van Amsterdam zo’n tien procent van de bevolking vormden. De familienaam Emden verwijst naar haar afkomst: Emden in Noord-Duitsland, de naam en plaats van Rabbi Jacob Emden, de zoon van Chacham Zwi, de grootste Asjkenazisch-Joodse rabbijn en geleerde die Amsterdam heeft gekend. Bloeme Evers heeft Amsterdam zien veranderen, zoals ook haar eigen leven drastisch zou veranderen.

De Sjoa overleefde ze in onderduik, daarop volgde verraad, arrestatie, en deportatie. Ze overleefde Auschwitz en was een van de getuigen die sprak in de documentaire De laatste zeven maanden van Anne Frank, toen Bloeme Evers haar mee heeft gemaakt.

Na de oorlog trouwde ze Hans Evers, de kunsttaxateur en stichtte ze met hem een gezin met zes kinderen. De tragische dood van zoon Sem z.l. zou naast haar eigen oorlogservaringen een tweede rode draad in haar leven worden. Sem overleed in het verkeer. Hij was op weg naar zijn Joodse middelbare school Maimonides, om er deel te nemen aan het ochtendgebed. Een derde rode draad werd de groei en opbloei van haar nageslacht waaraan ze, vooral gezien haar eigen geschiedenis, zo’n intens genot ontleende.

Bloeme Evers met haar zoon rabbijn Raphael Evers in de Tweede Kamer waar zij parlementariërs toespreekt over hedendaags antiswemitisme, april 2015.

Bloeme Evers met haar zoon rabbijn Raphael Evers in de Tweede Kamer waar zij parlementariërs toespreekt over hedendaags antisemitisme, april 2015.

Voor de gemeenschap zette Bloeme zich vol vuur in. Eerst met haar man en kinderen en na zijn dood en na het vertrek naar elders van de kinderen, was zij de moeder van Sjoel West in Amsterdam, waar als gevleugelde uitdrukking aan de wand de uitspraak van haar man Hans z.l. is te lezen: als alles is verpest, is er altijd nog Sjoeltje West. Bloeme zag haar leven veranderen.  Ze werd religieuzer, maar nooit fanatisch in haar geloof. Velen zochten haar op en vonden in haar een religieuze lerares, maar een die daarin volstrekt tolerant was. Met haar man plaatste ze jarenlang als boodschap in hun Rosj Hasjana-advertentie de tekst: liberox of orthoraal chag sameach allemaal. Het was Bloeme ten voeten uit. Zelf bewust religieus levend bleef ze open staan voor andere opvattingen en andere levensstijlen. Dit was ook de sfeer die zij in Sjoel West wist te creëren en te behouden. Haar respect voor andersdenkenden en tolerantie naar degenen met een andere opvatting moest zij gaandeweg haar leven, vooral in de laatste paar decennia, inperken. Want als het om antisemitisme en de onterechte of exclusieve kritiek om Israel ging, moest Bloeme een grens trekken. Feilloos wist zij te herkennen als kritiek op Israel de grens van antisemitisme overschreed.

Bloeme Evers overleed op 90-jarige leeftijd, met achterlating van een bijzonder gedachtengoed, een mengeling van gevormd-zijn door de Sjoa, diepe religiositeit, een voortdurende verkenning van de religieuze grenzen binnen het Jodendom vooral waar het de rol van de vrouw betreft, een bijna onbegrensde tolerantie maar ook een felheid en verbetenheid als het om Israel en de continuïteit van het Joodse volk ging.

Haar kinderen, in het bijzonder onze NIK-rabbijn Raphael Evers, kleinkinderen en achterkleinkinderen wensen wij veel sterkte het grote verlies van deze fysiek kleine maar spiritueel zo grote vrouw te dragen. Bloeme laat naast hen ook veel leerlingen na. Dat haar leringen hen op hun levenspad zullen begeleiden en zij daarmee de betekenis die Bloeme Evers-Emden heeft gehad voortzetten en haar bijzondere gedachtengoed verder uitdragen. Zelf is zij naar een hoger oord geroepen, maar moge haar Zechoet voor ons hier levenden blijven.

Ruben Vis

Reacties zijn gesloten.