Bitachon Amsterdam, een intrigerende titel voor een vriendenboek

Ruben Vis

Tijdens Chanoeka werd een Liber Amicorum gepresenteerd voor A.M. (Dolf) Aronson. Het idee om dit boek met bijdragen van vrienden en kennissen te maken, ontstond geruime tijd voor zijn honderdste verjaardag. Op zijn verjaardag, afgelopen voorjaar, was het boek in ruwe vorm klaar en was het een ontroerend verjaardagscadeau. De uiteindelijke verschijning in druk mocht Aronson niet meer beleven. Hij overleed op de eerste avond Rosj Hasjana na onwel te zijn geworden kort voor sjabbat in ‘zijn’ Nidche Jisrael Jechanes-sjoel in de Nieuwe Kerkstraat in de oude Amsterdamse Jodenbuurt.

Door vrienden en kennissen, ook diverse familieleden, een artikel te laten schrijven ontstaat een boek die de breedte van de te eren persoon schetst. Daarom vinden we in Bitachon Amsterdam bijdrage van rabbijnen in en uit Nederland, Brodman, Jessurun, Maarsen, Keesing, Brilleman, Van de Kamp en de uit Engeland afkomstige rabbijnen Lewis, Ball en Padwa naast een bijdrage van Aronsons huisarts of van een kunstenares die ooit in de sjoel kwam en nu in New York woont.

Er staan diverse geschiedkundige artikelen in het Liber Amicorum, van Irene Zwiep, Julie-Marthe Cohen, oud-bibliothecaris Hoogewoudt van de Rosenthaliana, en van Bart Wallet. Zijn artikel beschrijft de jaren dertig waarin rondom de twee Oost-Europese sjoels, Nidche Jisrael Jechanes en Kehilas Jaakow geprobeerd wordt een eigen kehilla te stichten voor de Oost-Europese immigranten en de felle strijd die dit oplevert met de Joodse Gemeente Amsterdam. Manfred Gerstenfeld beschrijft het zelfde milieu maar dan na de oorlog, waarin hij een inkijkje geeft in het leven van de toen rond de beide chewresjoels actieve Oost-Joden waar zij probeerden hun eigen religieuze cultuur te handhaven.

Zelf heb ik een artikel geschreven over de semiches en de doctorsbul van opperrabbijn J.H. Dünner, waarvan lang werd aangenomen – en door Jaap Meijer ook met veel vuur opgeschreven – dat ze zo ze al hebben bestaan onvindbaar zijn. De ‘voor eensluidend afschrift’  getekende reproducties – kopiëren bestond nog niet medio negentiende eeuw – zijn ruim dertig jaar geleden bij het NIK (terug)bezorgd en daar in de vergetelheid geraakt.

Rabbijn Brilleman is de zoon van Jaap Brilleman met wie Aronson jarenlang in de Kerkeraad van de Joodse Gemeente zat. Brilleman (de zoon) en Aronson schreven elkaar brieven. Uit die correspondentie heeft Brilleman fragmenten in het vriendenboek op laten nemen. Daarin valt te lezen dat de geschiedschrijving in het boek Sjehechejanoe van Wallet, Van Trigt en Polak op het punt van de Raadsverkiezingen niet zou kloppen. Ik was erbij, merkt Brilleman op, dat Aronson en mijn vader een bepaalde verkiezingsuitslag bespraken. Het is anders gegaan dan in het boek staat dat de vijftig na-oorlogse jaren van de Joodse Gemeente beschrijft. Het belang van oral history naast de bestudering van de geschreven bronnen blijft belangrijk. Het onderstreept maar weer eens het verlies aan kennis dat het overlijden van Aronson betekent.

Het boek wordt omlijst met bijdragen van de kinderen van Dolf en Berthel Aronson. Zoon Mottel schrijft de inleiding, gelardeerd met divre Tora. Daar legt hij ook de titel van het boek uit. Bitachon betekent vertrouwen. Bitachon Amsterdam was het welbewust gekozen telegramadres en later het telex-adres van de firma van Aronson. Zoon Nachmi schrijft een genealogisch stuk met uitweidingen over interessante personen die in de stamboom voor komen en over teruggevonden relaties zoals bij een goed genealoog te verwachten. Dochter Rivka schrijft een bevlogen stuk over Joodse waarden in combinatie met een theorie uit de gedragswetenschappen met een opvallend forse inhoudelijke diepgang.

Een vriendenboek is geen persoonsgeschiedenis. Alleen door de stukjes persoonlijke herinneringen die de auteurs over Aronson schrijven, aan elkaar te plakken, ontstaat een beeld van het leven van Dolf Aronson, van zijn jeugd, de oorlogsjaren en de na-oorlogse jaren. Volledig is het geenszins, hoogstens gefragmenteerd.

Aan het einde van het boek beschrijft zoon Mottel de gebeurtenissen betreffende het onwel worden, de  ziekenhuisopname en het overlijden en de begrafenis in Israel op de Olijfberg in Jeruzalem. Het boek sluit af met een aantal necrologieën die in vrome Joodse media in het buitenland zijn gepubliceerd. Het In Memoriam dat ik op NIK.nl publiceerde is het enige dat in het Nederlands verscheen. Het is aan het boek toegevoegd nadat de eindredacteur haar verder voortreffelijke werk had afgerond. Daardoor kon het kennelijk gebeuren dat er een hap uit is genomen waardoor plotseling een stuk tekst ontbreekt (maar het staat ook online te lezen).

De 80 minuten durende film van Lex Bolle die als DVD bij het boek zit, geeft prachtige fragmenten die bij elkaar tonen wat Dolf Aronson in zijn leven heeft gedreven. De beelden zijn soms al tientallen jaren oud en zo zien we naast Aronson onder meer rabbijn Drukarch en sjochet Krakauer in actie in de Russische sjoel. Ook zien we rav Just die door Aronson en zoon Mottel naar een buitenplaats is meegenomen aan de Vecht in Maarsen omdat daar ooit de achttiende eeuwse rabbi Moshe Chaim Luzatto de rabbijn-filosoof, zijn boeken schreef die nog steeds wereldvermaard zijn en in jesjivot worden bestudeerd. In een film over iemand die honderd jaar is geworden, speelt het verleden een grote rol.

Het boek en de DVD weerspiegelen een levensweg die streng-religieus Jodendom, Joods leren, en algemene interesses in geschiedenis, muziek, literatuur en de kunsten, en de actieve participatie in (of met?) de niet-Joodse omgeving als ingrediënten heeft. Dankzij de prachtige verzameling artikelen in Bitachon Amsterdam en de bijgesloten DVD maakt Dolf Aronson z.l. de lezer daar op indringende wijze deelgenoot van.

Bitachon Amsterdam, Liber Amicorum voor A.M. (Dolf) Aronson
Uitgeverij: Amphora books
Prijs: € 28,50
Verkrijgbaar dmv overmaking op: NL56 INGB 0000 077776 tnv Nidche Israel Jechanes Amsterdam, liber @ nidche.nl

Reacties zijn gesloten.